Criteria voor extra toegankelijke stembureaus

Als Werkgroep VIP Almere vinden wij het belangrijk dat er in elk stadsdeel van Almere minimaal één extra toegankelijk stembureau is. Dit noemen we ook wel een inclusief stembureau. Dit moet zo zijn in Almere Haven, Almere Poort, Almere Stad-West, Almere Stad-Centrum, Almere Stad-Oost, Almere Buiten en Almere-Hout.

Gemeenten richten deze stembureaus in volgens de landelijke regels van de Rijksoverheid. Ook gebruiken zij de tips van organisaties die opkomen voor mensen met een beperking, zoals Ieder(in).

De criteria zijn verdeeld over vier pijlers

1. Een stembureau waar iedereen helpt (Prokkelduo’s)

Diverse medewerkers: Op het stembureau werken mensen met en zonder beperking samen. Dit noemen we Prokkelduo’s. We werken hiervoor samen met Stichting Prokkel.
Vriendelijke ontvangst: Het team leert hoe zij stemmers rustig en geduldig kunnen verwelkomen. Zij gebruiken duidelijke en begrijpelijke taal om mensen de weg te wijzen.

2. Fysieke bereikbaarheid en toegankelijkheid

Brede doorgangen: Alle deuren en doorgangen zijn minimaal 85 tot 90 centimeter breed. Hierdoor kunnen rolstoelen en scootmobielen er gemakkelijk doorheen.
Ramen verduisteren: Wij vinden dat grote ramen een gordijn of doek moeten hebben tegen fel buitenlicht. Veel mensen zijn namelijk gevoelig voor licht. Sommige mensen moeten zelfs op een bewolkte dag een zonnebril op. Wij raden aan om tijdelijk een verduisterend doek op te hangen met klittenband of zuignappen.
Toegankelijke toiletten: Wij vinden dat er duidelijke bordjes moeten hangen die de weg wijzen naar het aangepaste toilet. Mensen die van ver komen, moeten soms direct naar het toilet. Een gastheer of gastvrouw kan hen hierbij helpen.
Wachtruimte: Er zijn maar een paar extra toegankelijke stembureaus in de stad. Daarom moeten veel mensen wachten op een Wmo-taxi, Buurthopper of VMCA-Automaatje. Een fijne wachtruimte is dan noodzakelijk.
Aangepast stemhokje: Er is minimaal één extra ruim stemhokje. Dit hokje heeft een verlaagd werkblad. Ook staat er een tafel waar je met een rolstoel onder kunt rijden.
Goede stembus: De opening van de stembus zit op zithoogte (maximaal 90 centimeter hoog) en is voor iedereen gemakkelijk te bereiken.
Route vanaf de bushalte: Wij vinden dat de route vanaf de bushalte naar de ingang van het stembureau vrij moet zijn van hindernissen. Mensen in een rolstoel en mensen die een taststok gebruiken, moeten de ingang van het stembureau helemaal zelf kunnen bereiken en vinden.

3. Visuele en auditieve ondersteuning

Lijnen op de vloer en duidelijke borden: Er liggen voelbare lijnen op de vloer voor blindenstokken. De borden en letters in het gebouw zijn groot. Ook hebben ze duidelijke kleuren die erg opvallen, zoals zwarte letters op een gele of witte achtergrond.
Hulpmiddelen in het stemhokje: In het hokje liggen een leesloep en een extra leeslamp klaar. Hiermee kunnen stemmers de letters op het stembiljet beter lezen en groter maken.
Stemmallen en gesproken tekst: Er is een speciale kunststof plaat (een stemmal) met braille en voelbare cijfers. Ook is er een apparaat dat de tekst voorleest via een koptelefoon. Hierdoor kunnen blinden en slechtzienden helemaal zelfstandig stemmen.

4. Begrijpelijkheid en rust

Eenvoudige informatie: De uitleg in het stembureau is geschreven in begrijpelijke taal (taalniveau B1 of makkelijker). Ook staan er duidelijke plaatjes of symbolen bij voor mensen die moeite hebben met lezen.
Een rustige plek: Er is een extra rustige ruimte zonder prikkels. Er is daar bijvoorbeeld geen harde muziek en er zijn geen felle, flikkerende lampen. Dit helpt stemmers met autisme, dementie of een psychische kwetsbaarheid.

Extra toegankelijke stembureaus en bijzondere stembureaus

Een ‘extra toegankelijk stembureau’ en een ‘bijzonder stembureau’ zijn volgens de wet twee verschillende dingen.

Hoewel beide stembureaus anders zijn dan een normaal stembureau, gebruikt de Kiesraad deze woorden voor heel verschillende situaties:

Bijzondere stembureaus: Dit zijn stembureaus op plekken waar heel veel mensen komen, zoals treinstations of winkelcentra. Volgens de wet hebben zij vooral andere openingstijden. Ze gaan bijvoorbeeld extra vroeg open voor reizigers, of sluiten juist eerder.
Extra toegankelijke stembureaus: Dit zijn stembureaus met speciale hulpmiddelen voor mensen met een beperking. Denk aan stemmallen met gesproken tekst (voor blinden), gebarentolken of extra brede stemhokjes.

Het verschil in het kort

Type stembureau	Hoofddoel	Wat valt op?	Voorbeeld van een plek
Bijzonder stembureau	Snel stemmen op drukke plekken.	Andere openingstijden.	Centraal Station.
Extra toegankelijk	Zelfstandig stemmen met een beperking.	Extra hulpmiddelen aanwezig.	Buurthuis of zorggebouw

Goed om te weten: In het echt kan een stembureau natuurlijk wel allebei zijn. Een gemeente kan bijvoorbeeld besluiten om een stembureau op het station (bijzonder) ook in te richten met extra hulpmiddelen (extra toegankelijk).

Wanneer wordt een mobiel stembureau gebruikt?

Een mobiel stembureau wordt gebruikt om het stemmen makkelijker te maken voor groepen stemmers. Of voor plekken waar geen vast stembureau is. Volgens de regels van de Kiesraad (opent in een nieuw tabblad) rijdt zo’n stembureau (vaak een bus of een speciale wagen) op de verkiezingsdag langs verschillende plekken in een gemeente.

Gemeenten kiezen voor een mobiel stembureau in de volgende situaties:

Voor stemmers die moeilijk kunnen lopen en ouderen

Het stembureau stopt bijvoorbeeld bij zorgcentra, ontmoetingsplekken of midden in woonwijken waar veel ouderen wonen. Hierdoor hoeven mensen die slecht ter been zijn niet ver te reizen om helemaal zelf te stemmen.

In dorpen of wijken zonder openbaar gebouw

Soms heeft een klein dorp, een buitengebied of een nieuwe woonwijk geen geschikt gebouw om te stemmen (zoals een school of buurthuis). Een bus is dan een goede oplossing. De bus staat dan een paar uur op een centraal plein. Buurtbewoners kunnen zo dicht bij huis stemmen.

Op drukke plekken (voor reizigers)

Soms stopt een mobiel stembureau tijdelijk bij een treinstation, P+R-terrein of parkeergarage. Zo kunnen mensen die onderweg zijn naar hun werk snel en gemakkelijk stemmen.

Belangrijke regels voor de inzet:

Andere tijden: Een mobiel stembureau staat steeds een paar uur op één plek. De bus mag eerder opengaan dan 7.30 uur in de ochtend. En de bus mag eerder sluiten dan 21.00 uur in de avond.
Informatie vooraf: De gemeente moet de juiste plekken en tijden minstens 14 dagen van tevoren delen. Dit doen zij in het gemeenteblad.
De stembus dichtmaken (verzegelen): Elke keer als de bus naar een volgende plek rijdt, gaat de opening van de stembus officieel dicht. Er komt dan een speciale verzegeling (slot) op. De stemmers die er op dat moment zijn, mogen hierbij meekijken.

Is een drive-through stembureau een bijzonder stembureau?

Een drive-through stembureau is volgens de Kieswet een bijzonder stembureau.

De Kiesraad deelt stembureaus op bijzondere plekken in onder deze naam. Dit zijn de belangrijkste regels voor een drive-through stembureau:

Andere openingstijden: Vaak zijn de openingstijden anders dan de normale tijden (7.30 uur tot 21.00 uur).
Plek: De gemeente richt deze stembureaus speciaal in op plekken waar veel mensen komen. Denk aan parkeerplaatsen of evenemententerreinen in plaats van vaste gebouwen.
Toegankelijkheid en opbouw: Stemmers kunnen vanuit de auto of vanaf de fiets stemmen. De Kieswet eist dat de gemeente zorgt dat dit voor iedereen goed en veilig is opgebouwd.

Gemeenten moeten deze bijzondere stembureaus en de andere tijden minstens 14 dagen van tevoren delen met de inwoners. Meer informatie over de regels voor stembureaus vind je op de website van de Kiesraad (opent in een nieuw tabblad).

Richtlijnen om verstandelijk beperkten een shift te laten doen op een (extra) toegankelijk stembureau

Mensen met een verstandelijke beperking mogen als vrijwilliger meedraaien op een stembureau, vaak in een zogeheten ‘Prokkelduo’. De Kieswet staat niet toe dat zij kiezers met een verstandelijke beperking in het stemhokje helpen, maar zij kunnen wel andere belangrijke rollen op het bureau vervullen.

Gemeenten kunnen vrijwilligers met een beperking op verschillende manieren inzetten. Zij gebruiken daarvoor deze richtlijnen:

Taken op het stembureau

Samenwerken in een duo: De vrijwilliger met een beperking werkt samen met een maatje (iemand zonder beperking). Zij vormen samen één teamlid.
Kortere diensten: De vrijwilligers werken vaak een dagdeel (een paar uur) in plaats van een hele lange dag. Zij helpen bijvoorbeeld als gastvrouw of gastheer. Zij wijzen de weg, beantwoorden vragen of delen koffie en thee uit

Richtlijnen voor gemeenten

Aanmelden en maatjes: Gemeenten koppelen de vrijwilliger vaak aan een vaste begeleider of medewerker van het stembureau. Ook zorginstellingen kunnen helpen om een maatje te vinden.
Kiezen van de plek: Wij raden gemeenten aan om vrijwilligers die voor het eerst meekijken, in te roosteren op een wat rustiger stembureau.
Niet helpen in het hokje: Volgens de wet (de Kiesraad) mag een stembureaulid of begeleider een stemmer met een verstandelijke beperking niet helpen in het stemhokje. De wet gaat ervan uit dat iedereen zelfstandig stemt.

Wat kun je doen?

Wil je weten hoe jouw gemeente dit regelt, of wil je je aanmelden?

Kijk op de website van Stichting Prokkel (opent in een nieuw tabblad) voor informatie over meewerken in een duo.
Neem contact op met de afdeling Verkiezingen van je eigen gemeente, zoals Gemeente Almere (opent in een nieuw tabblad). Zij kunnen je vertellen of zij meedoen met inclusieve stembureaus.

Hoelang duurt een shift?

Een dienst (shift) op het stembureau duurt in Nederland meestal 6 tot 8 uur. Dit verschilt per gemeente. Omdat een verkiezingsdag erg lang is (van 07:30 uur tot 21:00 uur), werken de meeste gemeenten met een vroege dienst en een late dienst:

Vroege dienst: Begint meestal vroeg in de ochtend (rond 06:45 uur) en duurt tot ongeveer 14:30 uur of 16:00 uur.
Late dienst: Start in de middag (rond 14:30 uur of 15:30 uur) en duurt tot het stembureau sluit.
Stemmen tellen: Werk je in de late dienst? Of ben je speciaal ingedeeld als teller? Dan help je vanaf 21:00 uur mee met het tellen van de stemmen. Je bent verantwoordelijk voor het tellen totdat al het werk helemaal klaar is.

Elke gemeente bepaalt zelf de precieze tijden. Ook bepalen zij of je een hele dag of een halve dag werkt. Het is wettelijk niet toegestaan om zonder pauze achter de tafel te zitten. Daarom is de dag altijd opgedeeld in verschillende diensten.

Meer informatie over de tijden en de vergoeding in Almere vind je op mijn stembureau Almere (opent in een nieuw tabblad). Meer algemene informatie vind je in de veelgestelde vragen op Rijksoverheid.nl (opent in een nieuw tabblad).

Team Toegankelijk Stemmen